Restaurator

Naam

Robbert-Jan Brat

Datum

9 december 2000

Naam Object

Hollands linnen kabinet

Nummer object

geen

Locatie object

Bachstraat 616, Leiden

Afmetingen object

h: 2220 b: 1750 d: 600 mm

Materialen object

Eikenhout (blindhout), (bloem)mahoniefineer, gegoten
beslag gemaakt van koperlegering

Datering/stijl object

Overgang Rococo / Neo-Classicisme.
Circa 1780

Aantal onderdelen object

19 te weten: 1 onderstel met 3 grote lades,
2 zijkanten, 1 achterwand, 1 kap, 2 deuren, 1 dek met 3 lades en 1 dek met 2 lades,
2 smalle planken en 2 zijschotjes.

CONSTRUCTIE:

Demontage: zijwanden van bovenkast en onderkast van het frame loshalen evenals de zijplinten, plank- en ladedragers, grenen frameregels, sierprofielen en achterpoten.

Gedemonteerde onderkast.

Bovenste lade weer sluitend maken door bovenste traverse te verhogen.

Naar buiten bollende zijkanten van de bovenkast aanpassen, zodat de verbindingen
tussen dek en zijkanten hersteld kunnen worden en de rechter lade weer naar behoren kan schuiven. Dit hebben we gedaan door de ladelopers van de zijkanten een beetje te verbreden en de krasse lijst van het dek aan beide zijden aan te vullen.

Ontbrekende deuvels bijgemaakt.

Scheuren in linker knie hersteld.

Constructie aanpassing:
Besloten werd schuifconstructies te maken voor alle vier de zijkanten.
Tijdens de restauratie is allereerst het frame van de onderkast verstevigd. De onderste ladedrager is aan de onderzijde opgedikt, zodanig dat deze minimaal uitsteekt onder de zijkanten. Hierop zijn de achterpoten geplaatst, los van de zijkanten. De poten zijn vastgezet met een klos aan de opgedikte ladedrager en zijn, zoals oorspronkelijk, weer bevestigd aan het achterschot. De achterwand- c.q. zijkantstijl is met behulp van langwerpige klossen bevestigd en strak geplaatst tussen de ladedragers. Het gehele bovenste frame van de onderkast (waar de bovenste traverse ook deel van uit maakt) is een paar milimeter verhoogd en vastgelijmd met hoekklossen aan het frame, zodat de bovenste lade weer dicht geschoven kan worden zonder de traverse te raken. Bovendien kunnen de zijkanten op deze manier ongehinderd schuiven.

Verstevigd frame.

Ophogen rechterzijkant onderkast voorzijde.

Lijmen rechter zijpaneel onderkast.

Wervels en wervelhouders onderkast.

FINEER EN LIJSTWERK:

•

Oude fineerinzetten
Deze hebben we zo veel mogelijk laten zitten en zonodig weer vastgezet.

•

Loszittend fineer vastzetten
Op vele plekken is loszittend fineer vastgezet, zoals op alle zijkanten, de laden van de onderkast maar met name de onderste, beide knieën, de onderregel van de onderkast, de bovenste traverse, de kap, de deuren en plinten.

•

Opbollend (hazen) en opgeduwd fineer loshalen en weer verlijmen
Op beide knieën en met name de linker, bovenste en onderste laden van de onderkast, de voorregels van de zijkanten van de bovenkast (uitstekend blindhout) en zijkanten.

•

Ontbrekend fineer aanvullen
Op alle hierboven genoemde onderdelen van het kabinet hebben we ontbrekend fineer aangevuld. Met name op de onderste lade van de onderkast en de linker zijkant van de bovenkast evenals de rechter zijkant van de onderkast is fineer aangevuld.

•

Loszittend lijstwerk vastzetten
De lijstjes aan de buitenkant van beide knieën zijn losgehaald om de zijkanten los te kunnen halen. Deze zijn na het uitvoeren van de veranderingen aan de constructie weer teruggeplaatst. Verder zijn op alle traversen vele loszittende krasse lijstjes weer vastgelijmd.

Ontbrekend fineer
onderste lade

Aangevuld fineer
onderste lade

Het lijmen van ontbrekend en
loszittend fineer

Het teruglijmen van een haas
op de bovenste lade

Het inzetten van een nieuw
stukje fineer.

Opgedrukt fineer door
uitstekend blindhout.

Foto:
Hersteld fineer onderste lade.

AFWERKING:

•

Afwerking verwijderd
De afwerking van de onderste lade (geheel), rechter zijpaneel van de onderkast (geheel) en het linker zijpaneel van de bovenkast (voorkant) moest verwijderd worden in verband met het behandelen van het loszittende fineer.

•

Afwerking gerevitaliseerd
Bij de rechter zijkant van de bovenkast evenals het lijstwerk van de kap is de samengeklonterde wasafwerking met behulp van warmte weer herverdeeld over het oppervlak.

•

Nieuwe zachte-was afwerking
De onderdelen waar de was is verwijderd is 3 maal behandeld met zachte bijenwas.

•

Nieuwe harde-was afwerking
Als finishing touch is het gehele kabinet aan de buitenzijde in de harde was gezet en uitgepoetst. Het resultaat hiervan is te zien op de afbeelding aan het begin van het verslag.

SLUITWERK en BESLAG:

•

De ontbrekende sleutel van de sloten van de laden is bijgemaakt. Deze ene sleutel past op alle laden.

•

De uitgesleten pen van het slot van de kastdeur is vervangen door een nieuw exemplaar. Tevens is het binnenwerk ontdaan van stof en slijtageresten metaal.

•

Het beslag is gedeeltelijk mechanisch schoongemaakt en gedeeltelijk met methanol. Hierbij zijn de oude verdonkerde laklagen verwijderd. Het "nieuw" bijgegoten beslag is op de matte delen bijgekleurd met gepigmenteerde schellak. Ter conservering is het beslag met microkristallijne was ingesmeerd.

Gebruikte materialen

•

Hout: beuken-, naald- en eikenhout

•

Fineer: mahonie

•

Koude huidenlijm met thioureum en water (Bruys, Amsterdam)

•

Warme huiden-/beenderlijm 50%

•

Laponite in water (gel)

•

Ethanol 98% waaraan water is toegevoegd

•

Aromaatvrije terpentine

•

Oxaalzuur (100% oplossing in water)

•

Leidingwater (Amsterdams-)

•

Kaliumbichromaat (verzadigde oplossing in water)

•

Waterbeits van Clou, kleur 165, donker eiken

•

Harde was: 9 delen bijenwas, 1 deel carnaubawas, 14 delen aromaatvrije terpentine

•

Zachte was: 18 delen bijenwas, 1 deel carnaubawas, 14 delen aromaatvrije terpentine

•

Microkristallijne was (100%, géén oplosmiddel)

•

Constructie
Beide zijden van zowel de onderkast als de bovenkast vertoonden in meer en mindere mate scheuren c.q. barsten. De zijkanten maakten deel uit van de constructie, waardoor het hout volledig ingesloten zat, zodat het hout bij (grote) schommelingen in relatieve vochtigheid en temperatuur niet voldoende vrijheid had om deze schommelingen op te vangen.
DE ONDERKAST:
De zijkanten zaten volledig vastgelijmd aan het frame van de zijwand, dat een geheel vormt met het achterschot, zodat de achterwand als het ware bevestigd is aan de achterzijden van de zijkanten. De ladedragers en plinten zaten oorspronkelijk over de volle breedte van de zijkanten gelijmd. Hierdoor zaten de zijkanten helemaal opgesloten, zodat de scheuren konden ontstaan.
De achterpoten zaten oorspronkelijk aan het achterschot en aan de zijkanten vastgenageld.
De bovenste lade bleek niet meer dicht te kunnen door een doorgebogen bovenste travers.
DE BOVENKAST:
De zijwanden van de bovenkast vormen losse onderdelen van de kast. Het gefineerde paneel zat geheel vastgelijmd aan het frame. De dekdragers zaten ook aan het paneel vastgelijmd. Zodoende kreeg het hout van het paneel geen vrijheid om de bewegingen van het hout op te vangen, zodat krimpscheuren konden ontstaan.

Oorspronkelijke constructie onderkast.

Gereedschapsporen
Op verschillende stukjes afgebroken fineer zijn aan de achterzijde sporen aangetroffen van de tandschaaf. Aan de buitenkant van de linker knie zijn ze ook vaag zichtbaar aan de buitenzijde
.

Voormalige restauraties (vóór behandeling niet bekend of zichtbaar)

Veer van voormalige
restauratie

Opgedikte pen.

Zeer dun fineer door scheuren.

Verplaatsen
Voor het kabinet op te tillen is het raadzaam eerst te kijken of en waar fineer of een splinter los zit, opstaat of gescheurd is. Als u handschoenen draagt is het beter hierbij latex in plaats van katoenen handschoenen te dragen om geen risico te lopen achter het fineer e.d. te blijven haken. Schuif het meubel nooit heen en weer maar til hem op. De verbindingen slijten snel uit bij heen en weer schuiven en een poot is snel (af)gebroken. Alvorens de kast op te tillen is het raadzaam alle opgeborgen spullen en de losse onderdelen van het kabinet zelf, zoals de laden, er eerst uit te halen. Hiermee wordt voorkomen dat ze er onderweg uit vallen. Bovendien is het meubel lichter. Demonteer het bovengedeelte van het kabinet. Voordat deze van de onderkast gehaald kan worden dienen eerst de borgpennen verwijderd te worden. Haal vervolgens eerst de deuren er één voor één uit door de kap voorzichtig, kant voor kant, op te lichten. Zorg hierbij voor een paar extra handen! Nu is de kap aan de beurt. Is deze eraf dan kan de achterwand worden weggehaald. Til vervolgens de gehele bovenkast van de onderkast af en demonteer deze verder door eerst de borgpennen van het middendek los te halen, etc. Til het vaste deel onder aan de zijden. U loopt dan niet de kans alleen met de omranding in uw handen te staan.

•

Transport
Het beste is het kabinet in een speciaal hiervoor gemaakte kist te vervoeren. Is deze niet voorhanden dan dient het meubel tijdens transport vastgebonden te worden om heen en weer schuiven en op en neer bonken te voorkomen. Plaatst u dan wel schuimrubber of dikke doeken tussen het hout en de contactpunten waar het kabinet het transportvoertuig raakt en daar waar de spanbanden hem raken.

•

Gebruik
Bij de restauratie hebben we rekening gehouden met gewoon gebruik. Het meubel is stevig en toonbaar. De sloten werken, maar zijn oud. Wij raden daarom aan de sloten van de laden niet te gebruiken. De deuren van de bovenkast raden wij wel aan op slot te doen. Hierdoor kan worden voorkomen dat de deuren op den duur krom trekken en niet meer kunnen sluiten. Bovendien kunnen de deuren niet plotseling openvallen en zodoende schade oplopen of veroorzaken. De deuren en laden zijn op leeftijd, maar functioneren naar behoren. Wees bij het gebruik bewust van deze ouderdom en handel doordacht.

•

Onderhoud
Het houtwerk bij voorkeur afstoffen met een zachte borstel (en als het niet anders kan met een niet-pluizende zachte witte doek. Let hierbij op voor pluisjes die achter splinters, fineer en dergelijke kunnen blijven haken). Borstel het stof naar de stofzuigermond.
Gebruik nooit een natte doek. De afwerking op het hout kan niet tegen vocht.
Het kabinet kan ongeveer 1 keer per jaar in de was worden gezet met boenwas, die bij ons is te verkrijgen. Breng de was op met een kwast of een niet pluizende zachte doek. Eindig met een schone doek in de richting van de nerf, er tevens voor zorgend dat de was zo dun mogelijk op de kast achterblijft. De was kan worden uitgepoetst met een borstel of een zachte niet pluizende doek en vervolgens een panty welke gevuld is met een doek. Let op voor los zittende onderdelen. Probeer te voorkomen dat de was onder loszittend fineer komt. Fineer zal dan moeilijker hechten. Een sterk gecraqueleerde afwerkinglaag niet in de was zetten.
Het beslag kunt u ook af en toe in de was zetten met kristallijne was (géén bijenwas).
Ga het niet poetsen met poetsmiddelen, deze kunnen het beslag op termijn aantasten.
Alle afgebroken en losse onderdelen, zoals fineerstukjes, goed bewaren. Met origineel materiaal restaureren levert veelal het beste en fraaiste resultaat en kost minder tijd.

•

Klimaat
Het kabinet kan het beste gedijen bij een constante temperatuur van ongeveer 18 °C en een relatieve vochtigheid van 55%. Het meubel zo min mogelijk aan licht (UV-straling) blootstellen en als het niet anders kan bij zo weinig mogelijk UV-straling. Zet de kast nooit in direct zonlicht. Bij de aanwezigheid van veel licht zal het hout en de erop aangebrachte afwerking sterk kunnen verkleuren.
Plaats het meubel niet direct tegen een koude muur of op een koude vloer. Dit om bijvoorbeeld schimmelvorming te voorkomen. Zet het kabinet minstens een meter bij de radiator vandaan om overmatig plaatselijk uitdrogen te voorkomen.

•

Raadplegen restaurator

Het is raadzaam een restaurator in te schakelen bij het constateren van:

Wij raden aan het meubel niet tijdelijk te herstellen met behulp van spijkers of schroeven. Het hout zal op den duur uitscheuren en de schade wordt hierdoor alleen maar groter. Ook het gebruik van zogenaamde witte houtlijm of andere moderne lijmen raden wij ten sterkste af. Deze lijm is uiterst moeilijk te verwijderen tijdens een toekomstige restauratie.

Bij voorkeur ons raadplegen in een vroeg stadium, zodat de schade aan bijvoorbeeld pennen en gaten, afwerking en fineer zo minimaal mogelijk blijft. Dit betekent in het algemeen dat bij snel ingrijpen schade-sporen na restauratie minder zullen zijn en minder tijd nodig zal zijn voor de restauratie van de schade.