Behandelingsvoorstel

Brat & Romeny Antiekrestauratie

 

 

 

 

Administratieve gegevens

Algemene gegevens

Restaurator

Naam

Robbert-Jan Brat

Datum

  

9 december 2000

Object gegevens

•

Naam Object

Hollands linnen kabinet
•

Nummer object

geen
•

Locatie object

Bachstraat 616, Leiden
•

Afmetingen object

h: 2220 b: 1750 d: 600 mm
•

Materialen object

Eikenhout (blindhout), (bloem)mahoniefineer, gegoten
beslag gemaakt van koperlegering
•

Datering/stijl object

Overgang Rococo / Neo-Classicisme.
Circa 1780
•

Aantal onderdelen object

19 te weten: 1 onderstel met 3 grote lades,
2 zijkanten, 1 achterwand, 1 kap, 2 deuren, 1 dek met 3 lades en 1 dek met 2 lades,
2 smalle planken en 2 zijschotjes.


Beschrijving object

Het kabinet is opgebouwd uit een vaste dubbel gebombeerde onderkast welke is voorzien van drie lades over de volle breedte. De overhoekse knieën zijn ook gebombeerd van vorm, de zijkanten zijn recht. Het schort is versierd met een gestoken (seize) strik. De bovenkast is opgebouwd uit losse elementen, zoals twee deuren met bovenin een seize versiering bestaande uit een strik met medaillon, twee zijkanten en een rococo-vormige kuif, welke versierd is met rococo c-krullen en een seize medaillon met strik. Het binnenwerk van de bovenkast is opgebouwd uit twee dekken met ieder 3 (sokken-)lades en bovenin twee ondiepere planken.

 

Voormalige behandelingen

Het fineer van het kabinet is, verspreid over de gehele kast, veelvuldig hersteld en aangevuld. Bij met name de linker knie van de onderkast zijn grote stukken fineer vervangen. Verschillende ladegeleiders en ladelopers van de grote lades zijn vervangen.Het gekrompen achterschot is aangeheeld.Het beslag is vervangen.

 

Foto links:Knie met ingezette stukken fineer en scheuren door klimatologische invloeden.


Huidige conditie

• Gebruiksschade en slijtage:

-

Met name de bovenste traverse van de onderkast is sterk doorgebogen ten gevolge van het gewicht van de spullen die het eeuwen lang heeft getorst, zodat de bovenste lade niet sluit.
-

Op verschillende plaatsen zijn sierlijstjes los gaan zitten en is veel fineer gesleten, gescheurd of afgebroken en verdwenen ten gevolg van het open en dichtschuiven van de diverse lades en ander menselijk gebruik.
-

Over de gehele kast is de afwerking beschadigd, in de vorm van vlekken, verkleuringen, krassen, sporen van vocht en dergelijke.
-

Sleutels ontbreken bij de sloten van de lades en het slot van de deur is versleten en werkt niet goed meer.


Foto links:Schort van de onderkast.
Beschadigd fineer door gebruik van
de lade.


Foto rechts:Bovenste regel onderkast.
Versleten en uitgebroken fineer door
gebruik van de sokkenlades.

 

• Klimatologische schade (UV, RV, Temp.):

-

De linker knie van de onderkast heeft diverse scheuren.
-

De zijkanten van de bovenkast zijn naar buiten toe bol gaan staan, waardoor een lade binnenin er uit dreigt te vallen. Ook de verbinding tussen dek en zijkant is hierdoor gescheurd.
-

De achterwand en het dak van de kap vertonen kieren door krimpen van het hout.
-

Op vele plekken is het fineer bol gaan staan en/of los gaan zitten en zijn sierlijstje op gaan staan en losgeraakt ten gevolge van krimp van het blindhout en/of het opdrogen van de lijm.
-

Opmerking: Bovenstaande klimatologische schades ontstaan als gevolg van schommelingen in (relatieve) vochtigheid (zie ook opmerking constructieschade). Bij het krom gaan staan van hout speelt ook de plek waaruit het hout uit de boom is gehaald een grote rol.
-

De afwerking van het gehele kabinet is vaal en bleek van kleur ten gevolge van de inwerking van UV straling.

    

Foto boven:
Opbollend en loszittend fineer.

Foto links:
Bolstaande zijkant met gescheurde pen en gat verbinding.

 

 

• Constructie schade (oorspronkelijke bouwwijze):

-

Planken zijn doorgezakt.

-

De zijkanten van zowel de onderkast als de bovenkast hebben scheuren.



Foto boven:
Scheur in zijkant.

Opmerking: Constructieschade en klimatologische schade staan niet los van elkaar. Hout werkt immers doordat het zich aanpast aan de klimatologische omstandigheden. Daar waar de constructie het hout belemmerd vrij te bewegen spreken we van constructieschade. Scheuren kunnen ontstaan doordat panelen niet schuivend zijn geconstrueerd. Hieraan hebben klimatologische schommelingen hun steentje bijgedragen. In vochtige omstandigheden zet hout uit doordat het vocht opneemt. Bij droge omstandigheden krimpt het, doordat het vocht afstaat aan de omgeving. Indien het hout opgesloten zit en niet voldoende kan bewegen kan het niet voldoende uitzetten, zodat het zichzelf in elkaar drukt. Bij het droger worden van de omgeving krimpt het hout weer en wordt zichtbaar dat het hout smaller geworden is.

 


Voorgestelde behandeling

• Doel en te verwachten resultaat

Het doel van deze behandeling is dat het meubel weer toonbaar is en dagelijks, in huiselijke omgeving, gebruikt kan worden, zonder de sporen van het verleden uit te wissen.
In concreto betekent dit dat:

-

het meubel weer stevig in elkaar moet zitten

-

de verschillende onderdelen elkaar niet meer in de weg mogen zitten

-

het losse fineer weer vast moet zitten

-

de afwerking weer toonbaar moet zijn. Dat wil zeggen donkerder en verzadigder van uiterlijk.

De te kiezen behandelmethoden zijn gebaseerd op de principes dat zoveel mogelijk oorspronkelijk materiaal en oude restauraties bewaard moet blijven en dat terughoudend en reversibel wordt ingegrepen.

• Behandeling

Voor de duidelijkheid splitsen we de behandeling als volgt op:

CONSTRUCTIE

-

Bovenste lade weer sluitend maken door bovenste traverse te verhogen.

-

naar buiten bollende zijkant van de bovenkast zoveel mogelijk rechten, zodat de verbinding tussen plank en zijkant hersteld kan worden en de lade weer naar behoren kan schuiven. Een alternatief kan zijn de ladelopers te verbreden evenals de pennen van het middendek te verlengen en de krasse lijst van het dek door te laten lopen.

-

ontbrekende deuvels bijmaken

-

scheuren in linker knie herstellen

-

scheuren in zijkanten herstellen en de panelen schuivend maken
Onderkast en bovenkast: panelen aan de achterzijde loshalen van het frame, de scheur bijwerken en vervolgens het achterste deel opschuiven en lijmen aan het voorste deel. Gescheurd fineer herstellen en aanvullen c.q. opvullen. De achterste delen worden niet teruggelijmd aan het frame, maar middels wervels vastgezet. Hierdoor kunnen de panelen blijven schuiven en zitten ze toch vast.
 

Alternatief:
Het is ook mogelijk alle scheuren te vullen met een vulmiddel terwijl de zijwanden
Gewoon blijven zitten. Deze behandeling is veel minder arbeidsintensief en
ingrijpend, maar esthetisch minder fraai en veel minder duurzaam. Scheuren zullen in de nabije toekomst zeker weer gaan ontstaan.


FINEER EN LIJSTWERK:

-

het vele loszittende fineer vastzetten

-

opbollend fineer loshalen en opnieuw verlijmen

-

ontbrekend fineer aanvullen

-

loszittend lijstwerk vastzetten

-

ontbrekend lijstwerk bijmaken

AFWERKING:

-

waslaag schoonmaken c.q. weghalen waar nodig

-

patina bijwerken met behulp van warmte, was en eventueel aardpigmenten

-

was-afwerking aanbrengen

SLUITWERK EN BESLAG:

-

ontbrekende sleutels bijmaken

-

versleten deurslot herstellen

-

beslag schoonmaken en beschermen tegen corrosie. Allereerst uitzoeken waar het beslag uit bestaat en waarmee het is behandeld. Vervolgens kan worden bepaald op welke manier het beslag schoon te maken.

•

Benodigde materialen

•

Eikenhout

•

beukenhout

•

(bloem) mahonie fineer

•

Koude huidenlijm met thioureum en water (Bruys & Schulte, Amsterdam)

•

Warme beenderlijm/huidenlijm (50%/50%)

•

Laponite in water (gel)

•

Ethanol 98% waaraan water is toegevoegd

•

Leidingwater (Amsterdams-)

•

Terpentine

•

Was (9 delen bijenwas, 1 deel carnaubwas, 14 delen aromaatvrije terpentine)